SCC 02 · Cầm Máu Khẩn Cấp & Garô

Tại sao phải ưu tiên

Chảy Máu Nặng — Nguy Cơ Tử Vong Số 1

🚨

XABCDE — Kiểm soát chảy máu TRƯỚC đường thở

X (eXsanguination) → A (Airway) → B (Breathing) → C (Circulation) → D (Disability) → E (Exposure). Chảy máu nặng cực nhanh gây tử vong trong vài phút — phải dừng trước khi làm bất cứ việc gì khác. NAEMT TCCC 2023

🚭 Nhận biết chảy máu nặng

Máu phun thành tia (động mạch)
Máu thấm qua băng, không cầm được
Chi hoặc chi thể bị đứt lìa
Vết thương hở rộng >5cm, sâu
BN lơ mơ, da nhợt, mạch nhanh nhẹ

📋 3 phương pháp cầm máu

1. Ép trực tiếp: hầu hết vết thương
2. Nhét gạc: vết thương sâu/rộng
3. Garô: chi bị đứt, chảy máu không cầm
Áp dụng theo thứ tự từ đơn giản đến phức tạp

🏫 Khi nào cần garô

Chảy máu nặng từ tứ chi không cầm bằng ép
Chi bị đứt lìa hoặc gần đứt lìa
Không thể ép trực tiếp hiệu quả
Chảy máu vùng bẹn, nách (dùng junctional tourniquet)

Phương pháp 1

Ép Trực Tiếp & Nhét Gạc

Đảm bảo an toàn và bảo hộ

Đeo găng tay nếu có. Tiếp cận nạn nhân an toàn. Nếu không có găng: dùng túi nilon, vải sạch, hoặc tay trần (nguy cơ lây bệnh qua máu thấp trong cấp cứu).

Bộc lộ vết thương

Cắt hoặc lột quần áo khỏi vùng chảy máu. Nhìn rõ nguồn chảy máu. Loại bỏ mảnh kính, đất cát lớn nếu an toàn — không cố lấy dị vật đã cắm sâu.

Ép trực tiếp — Lực mạnh, liên tục

Đặt gạc hoặc vải sạch lên vết thương. Ép bằng lòng bàn tay, lực đều, KHÔNG nhấc lên kiểm tra (phá vỡ cục máu đông). Giữ ép tối thiểu 10 phút liên tục. Nếu gạc thấm máu: thêm gạc lên trên, tiếp tục ép.

Nhét gạc (Wound packing) — Vết thương sâu/rộng

Với vết thương hầm hố, vùng bẹn, nách, cổ — không thể ép bề mặt hiệu quả: nhét gạc hemostatic (nếu có) hoặc gạc thường vào sâu vết thương, nhét chặt từ đáy lên. Sau đó ép bên ngoài. Gạc hemostatic (Celox, QuikClot) tốt hơn gạc thường đáng kể.

Băng ép cố định

Sau 10 phút ép, băng chặt bằng băng cuộn hoặc băng ép. Không tháo gạc. Theo dõi tiếp tục: nếu băng thấm máu nhanh → cân nhắc garô (chi) hoặc nhét gạc thêm.

⚠

LỖI THƯỜNG GẶP

✗ Nhấc gạc lên kiểm tra mỗi vài phút — phá cục máu đông, chảy máu lại. ✗ Ép không đủ lực — cần ép đủ để cảm thấy chống lại. ✗ Chờ vết thương "tự cầm" trước khi ép — mất thời gian quý giá.

Phương pháp 3 — Khi ép trực tiếp thất bại

Garô (Tourniquet) — Kỹ Thuật Đúng

✅

Garô đúng cách: an toàn và cứu sống

Systematic review 32 nghiên cứu (Cirocchi et al. 2025): garô trước bệnh viện nhất quán cải thiện sống sót ở bệnh nhân chảy máu nặng tứ chi khi đặt sớm. Tỷ lệ biến chứng thấp trong điều kiện thời gian vận chuyển hợp lý. PMID 39859075

Chỉ định garô — quyết định nhanh

Đặt garô khi: (a) Chảy máu nặng tứ chi không cầm được bằng ép trực tiếp 3–5 phút, (b) Chi đứt lìa hoặc gần đứt lìa, (c) Nhiều nạn nhân — không có người duy trì ép trực tiếp. Không ngần ngại trong tình huống đe dọa tính mạng.

Vị trí đặt garô

5–8 cm trên vết thương (phía gần tim). Không đặt trên khớp (đầu gối, khuỷu). Nếu không rõ vị trí vết thương: đặt cao nhất có thể ở chi. Đặt trên da hoặc vải mỏng (không phải quần jean dày).

Siết garô đủ chặt

Siết cho đến khi máu ngừng chảy hoàn toàn — không chỉ "chặt theo cảm giác". Garô phải đau (đây là bình thường). Kiểm tra: vết thương không còn chảy máu mạch mạch không bắt được ở bên dưới garô. Nếu vẫn chảy máu → siết thêm hoặc đặt garô thứ 2 kế bên.

Ghi giờ đặt garô — Quan trọng!

Dùng bút ghi lên da nạn nhân hoặc lên garô: "TK 14:35" (Tourniquet 14:35). Thông tin này quyết định bác sĩ bệnh viện có tháo garô an toàn không. Mục tiêu: vận chuyển đến cơ sở y tế trong 2 giờ.

KHÔNG tháo garô ở hiện trường

Chỉ bác sĩ trong môi trường có phẫu thuật mới tháo garô an toàn. Tháo garô ở hiện trường → chảy máu lại → tử vong. Tiếp tục bất động chi và vận chuyển gấp.

Garô tự chế (khi không có garô y tế)

Dùng dây, khăn, cravat rộng ít nhất 4–5cm (hẹp hơn gây tổn thương thần kinh không cầm máu được). Buộc vòng kép quanh chi. Đặt một thanh cứng (bút, que, thước) vào nút buộc. Xoắn thanh đến khi máu ngừng. Cố định thanh xoắn bằng dây thứ 2. Tuyệt đối không dùng: dây điện, dây thừng mỏng, dây kéo quần — gây hoại tử mô mà không cầm được máu động mạch.

Loại chảy máu	Phương pháp ưu tiên	Garô?
Vết thương nhỏ, chảy ít	Ép trực tiếp 10 phút	Không cần
Vết thương lớn, trung bình	Ép trực tiếp + nhét gạc	Nếu không cầm được
Chảy máu động mạch tứ chi	Garô ngay + ép trực tiếp	Ưu tiên
Chi đứt lìa	Garô cao nhất có thể	Ngay lập tức
Vùng bẹn/nách/cổ	Nhét gạc + ép sâu	Garô junction

Bằng chứng khoa học

Bằng Chứng PubMed

Cirocchi et al. — Systematic Review & Meta-analysis 2025 PMID 39859075

32 nghiên cứu đủ tiêu chuẩn từ 925 bài. Kết quả: garô trước bệnh viện nhất quán cải thiện sống sót ở bệnh nhân chảy máu nặng tứ chi khi đặt sớm. Guideline dựa trên bằng chứng khuyến cáo garô khi chảy máu đe dọa tính mạng không kiểm soát được bằng ép trực tiếp (theo XABCDE protocol).

Stop the Bleed — Efficacy of Public Tourniquets PMC 12625582

Systematic review (Bordonaro et al. 2025): người thường không qua đào tạo y tế có thể đặt garô hiệu quả trên mô hình, đặc biệt sau chương trình đào tạo ngắn (Stop the Bleed). Nhấn mạnh tầm quan trọng của đào tạo cộng đồng về cầm máu — tương tự như đào tạo CPR.

AHA/Red Cross 2024 — Cầm máu trong sơ cấp cứu PMID 39540278

Cập nhật 2024 nhấn mạnh kiểm soát chảy máu hở (open chest wounds, extremity bleeding) với ép trực tiếp mạnh và liên tục. Gạc hemostatic được khuyến cáo khi có sẵn. Đào tạo người thường kỹ năng cầm máu là ưu tiên y tế công cộng.

Kiểm tra kiến thức

Quiz — 12 Câu

0/12

Cầm Máu Khẩn Cấp& Garô Đúng Kỹ Thuật